تعریف کتفورد از ترجمه و نظریه کلی کتفورد نسبت به ترجمه1

تعریف کتفورد از ترجمه و نظریه و دیدگاه کلی کتفورد (Catford)

در رشته‌ی مطالعات ترجمه با توجه به نقطه‌ی دید و نظریه‌ی هر محقق و دانشمند، یک تعریف برای ترجمه ارائه می‌شود و می‌توان گفت هر محقق برجسته‌ای برای خود تعریفی از ترجمه دارد که با نظریه‌ی وی در ارتباط است. در این پست قصد داریم به تعریف نظریه‌پرداز ترجمه‌ی مشهور جان کتفورد (John Catford) بپردازیم که از منظر زبان‌شناسی به ترجمه نگاه می‌کند.

کتفورد سعی می‌کند ترجمه را از نظر نظریه‌ی زبان‌شناسیِ مشخصی تعریف کند. از نظر او، نظریه‌ی ترجمه در ارتباط بین زبان‌ها شکل می‌گیرد؛ بنابراین مطالعه‌ی ترجمه بدون در نظر گرفتن رابطه‌ی آن با زبان‌شناسی ممکن نیست. او بر این باور است که زبان‌شناسی باید راهنمای ترجمه باشد. اندیشه‌های وی به بهترین صورت در اثرش با عنوان A Linguistic Theory of Translation بیان شده‌اند. او در ابتدای این کتاب چنین می‌نویسد:

ترجمه عملیاتی است که بر روی زبان‌ها صورت می‌پذیرد: فرآیند جایگزینیِ متنی در یک زبان، با متنی در زبان دیگر. پس به روشنی باید تمام نظریه‌های ترجمه بر نظریه‌ی زبان استوار باشند – یک نظریه‌ی زبان‌شناسیِ عمومی.

که در اینجا منظور او عمدتاً زبان‌شناسیِ نقش‌گرای هالیدی (Halliday) است. تعریف کتفورد از ترجمه با دیدگاه زبان‌شناسیِ نقش‌گرا به این صورت است که در کتاب‌های مربوط به مبانی نظریِ ترجمه زیاد با آن مواجه می‌شویم:

ترجمه یعنی جایگزینی عناصر متنی در یک زبان (SL) با عناصر متنی معادل زبان دیگر (TL).

در این تعریف دو کلمه‌ی کلیدی وجود دارد، عنصر متنی و معادل. منظور از عنصر متنی سطح یا سطوحی از زبان است که در اینجا برای قسمت‌هایی از متن منبع به کار می‌رود. در شرایط عادی، ترجمه‌ی کل متن دشوار است، پس عنصر متنی تا حدودی تنها به قسمتی از متن مبدا اشاره دارد که در سطح معنا و گرامر برای آن معادلی وجود داشته باشد. در اینجا بحث معادل پیش می‌آید. در حالت کلی، متن مقصد ترجمه‌ی کاملی از متن مبدا نیست، بلکه جایگزین آن است، پس در این صورت طبیعت و شرایط معادل ترجمه‌ای چیست و چطور می‌توانیم معادل‌هایی در زبان مقصد پیدا کنیم؟ این سوالی است که اکثر نظریه‌پردازها سعی می‌کنند به آن پاسخ دهند و پایه و اساس بسیاری از مباحث نظریه‌ی ترجمه را تشکیل می‌دهد. اما کتفورد در اینجا هم از منظر زبان‌شناسی معادل را تعریف می‌کند.

کتفورد ابتدا متن را از نظر وسعت، سطح و رنک به چند نوع تقسیم می‌کند. منظور از وسعت، ترجمه‌ی کامل (Full) و جزئی (Partial) یا ناقص، منظور از سطح، ترجمه‌ی کلی (Total) و محدود (Restricted) و منظور از رنک ترجمه‌ی آزاد (Free)، لفظی (Literal) و کلمه به کلمه است. او میان معادل/تطابق صوری (Formal) و معادل متنی (Textual) تفاوتی قائل است که آن‌ها را به این صورت تعریف می‌کند:

معادل متنی به هر متن یا قسمتی از متن مقصد گفته می‌شود که در شرایط خاصی معادل متن یا قسمتی از متن مبدا باشد. از طرف دیگر، تطابق صوری نیز به دسته‌ای از زبان مبدا (واحد، کلاس، ساختار، عنصر ساختاری و…) گفته می‌شود که می‌توان گفت در زبان مقصد تا حد امکان جایگاه یکسانی با همان دسته در زبان مبدا دارد.

بر این اساس، معادل ترجمه‌ی متنی اینطور تعریف می‌شود: هر شکلی از متن مقصد (متن یا قسمتی از متن) که معادل شکلی از متن مبدا باشد (متن یا بخشی از متن)، و اینکه این قسمت از متن تنها هنگامی تغییر یابد که متن زبان مقصد تغییر یابد.

سه نکته‌ی مهم در دیدگاه کتفورد وجود دارد:

  • کتفورد مطالعات ترجمه را به عنوان زیرشاخه‌ای از زبان‌شناسیِ کاربردی در نظر می‌گیرد. در دیدگاه امروزی، این نظریه توسعه‌ی ترجمه را به عنوان رشته‌ی مطالعات ترجمه و رشته‌ای مستقل در نظر نمی‌گیرد.
  • کتفورد ترجمه را یک فرآیند یک سویه در نظر می‌گیرد. «روابط بین زبان‌ها را می‌توان دو سویه در نظر گرفته، که همیشه متقارن نیستند. ترجمه، به عنوان یک فرآیند، همیشه تک سویه است: ترجمه همیشه در یک سو انجام می‌شود، از زبان مبدا به زبان مقصد».
  • او بر معادل در سطح ساختار سطحیِ زبان تاکید بسیار دارد و کمتر به رابطه‌ی معنایی میان زبان‌ها توجه دارد که علت آن می‌تواند به پیشرفت‌های زبان‌شناسیِ آن زمان مربوط باشد.
0 پاسخ ها

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به بحث بپیوندید؟
در صورت تمایل از راهنمایی رایگان ما استفاده کنید!!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *